Izbjegavanje poreza: Ovih pet zemalja su finansijski provodnici prema najvećim svjetskim poreskim rajevima!

Poresko utočište nije samo domen koji pripada egzotičnim karipskim ostrvima. Glavne svjetske sile, uključujući i Ujedinjeno Kraljevstvo, igraju kritičnu i prethodno nerazjašnjenu ulogu u globalnom izbjegavanju poreza.

 

ofšor pranje novca izbjegavanje poreza
Foto: Pixabay

Prvo su došli Panamski papiri ( Panama papers), a zatim Bahamaliks (BahamasLeaks). Novinari nastavljaju da rasvjetljuju i dižu javni protest zbog postojanja ofšor finansijskih centara koje korporacije koriste za smanjenje svog poreskog duga – fenomena koji još uvijek teško prolazi na sudu.

Nova studija je sada otkrila sve svjetske poreske rajeve i po prvi put otkrila posredničke zemlje koje kompanije koriste kako bi  svoj novac prebacile na ta mjesta.

Objavljen 24. jula u akademskom časopisu Scientific Reports, rad pod nazivom „Otkrivanje ofšor finansijskih centara: provodnici i odvodi u globalnoj mreži korporativnog vlasništva“ (Uncovering Offshore Financial Centers: Conduits and Sinks in the Global Corporate Ownership Network) pokazuje da ofšor finansiranje nije ekskluzivna djelatnost egzotičnih, udaljenih mjesta kao što su Kajmanska ostrva i Bermudi .

Holandija i Velika Britanija takođe igraju ključnu – mada do sada nejasnu – ulogu u igri izbjegavanja poreza, djelujući kao provodnici (cjevovodi) korporativnog profita u putanji ka poreskim rajevima.

Šta čini poresko utočište?

Poreski rajevi su popularan, legalan i često tajni instrument za multinacionalne korporacije da sele kapital preko granica. Iskorištavajući nedostatake u različitim nacionalnim zakonodavstvima i stavljanjem svojih operacija u zemlje sa niskim porezima, kompanije mogu smanjiti svoju poresku stopu sa oko 35% na 25%, pa i na 15% ili niže.

ofšor efektivna stopa SAD
Foto: Stepen efektivne stope poreza na dobit u SAD (1947-2011)/ US Federal Reserve via Wikimedia

Kompanije iz Silikonske doline postale su stručnjaci u ovoj taktici. Korišćenjem kombinacije podružnica u Irskoj, Holandiji i Bermudima kako bi smanjio poresko opterećenje, Apple je u 2014. godini platio samo 0,005% poreza na svoju evropsku dobit, objavila je Evropska komisija.

Ako bi se profit multinacionalnih kompanija obračunavao tamo gdje se odvija ekonomska aktivnost, svake godine bi svjetske kompanije kumulativno plaćale 500 do 650 milijardi dolara za poreze, prema procjenama Mreže poreske pravde (Tax Justice Network) i Međunarodnog monetarnog fonda (International Monetary Fund). Od ovoga, oko 200 milijardi dolara godišnje bi išlo u zemlje u razvoju, što je više nego što godišnje dobijaju na ime pomoći za razvoj (142,6 milijardi dolara).

Otkrića kao što je ovo stavili su poreske rajeve na radar američkih i evropskih regulatora, ali ne postoji široko prihvaćena definicija onoga što jednu zemlju čini ofšor finansijskim centrom (OFC).

Liste koje objavljuju Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj (OECD) i Međunarodni monetarni fond koriste različite kriterijume za definisanje poreskih utočišta, a njihovi ishodi su veoma ispolitizovani.

Indeks finansijske tajne Mreže poreske pravde, Oxfamova lista najgorih korporativnih poreskih rajeva i Jan Fičner-ov Omjer ofšor-intenzitet iz 2015, pokazali su se korisnijim.

Fičner (koautor ovog članka) daje grubo mjerilo za ocjenjivanje jurisdikcija OFC ispitivanjem odnosa između stranog kapitala, kao što su direktne strane investicije, i veličine domaće ekonomije.

Međutim, ono što nijedna od ovih mjera ne može da nam kaže, jeste porijeklo stranog ulaganja koje su prijavili ovi poreski rajevi. Zaista, kako Appleov novac dolazi iz Kalifornije do Bermuda?

 

Analiza velikih podataka i mreža

Zajedničkim radom političkih ekonomista i stručnjaka za IT u okviru istraživačke grupe CORPNET na Univerzitetu u Amsterdamu, postalo je moguće proučiti na koji način korporacije koriste određene zemlje i jurisdikcije u svojim međunarodnim strukturama vlasništva. Novi, mrežni pristup istraživanju usmjeren na podatke rasvjetljuje nam kako funkcioniše ofšor finansiranje širom svijeta.

Istraživanje se nije bavilo statistikama na nivou država, već detaljnim podacima o kompanijama. Postavljajući pitanje koje to zemlje i jurisdikcije igraju ulogu u lancima vlasništva nad preduzećima koja nije srazmjerna veličini njihovih domaćih privreda, istraživačima je po prvi put pošlo za rukom da prepoznaju složenu globalnu mrežu ofšor finansijskih centara.

Analizirana je cijela masivna globalna mreža vlasničkih odnosa, sa informacijama od preko 98 miliona firmi i 71 miliona vlasničkih odnosa. Ova granularna mreža podataka na nivou preduzeća istraživačkom timu je pomogla da razlikuje dvije vrste poreskih rajeva: odvode i provodnike.

Uvođenje pojma ofšor odvoda i provodnika

“Odvodni ofšor finansijski centri ( OFC)” privlače i zadržavaju inostrani kapital. Identifikovano je 24 ovakva OFC-a, uključujući dobro poznate poreske rajeve kao što su Luksemburg, Hong Kong, Britanska Djevičanska Ostrva, Bermudi i Kajmanska ostrva, ali i Tajvan, do sada nezapaženo poresko utočište.

Koristeći sopstvenu metodu, tim je uspio istražiti koje to jurisdikcije korporacije koriste na putu do odvoda. Ovi “provodnički OFC-ovi ” predstavljaju atraktivne intermedijarne destinacije, zbog svojih brojnih poreskih sporazuma, niske ili nulte poreske stope na zadržanu dobit, jakog pravnog sistema i dobre reputacije za omogućavanje „tihog“ prenosa kapitala bez oporezivanja.

ofšor međunarodni tokovi novca
Foto: Mapiranje tokova kapitala/CORPNET

Pojašnjenje: Veličina provodnika (zeleno) i odvoda (crveno) odražava ulaganja koja prolaze kroz zemlju. Boja koja vodi do njegove pozicije kao odvoda (plava = nije odvod, crvena = odvod). Veličina strelica je srazmjerna ulaganju između dvije zemlje, a boja označava njenu važnost (plava = niži protok od očekivanog, crveni = veći protok od očekivanog).

Otkriveno je da je svega nekoliko velikih zemalja – Holandija, Velika Britanija, Švajcarska, Singapur i Irska – imalo ulogu svjetskog provodničkog OFC-a. Zajedno, ovih pet provodnika kanališe 47% korporativnih ofšor investicija iz poreskih rajeva, prema analiziranim podacima.

Holandija je predvodnik sa 23%, a zatim slede UK (14%), Švajcarska (6%), Singapur (2%) i Irska (1%).

Svaka od ovih provodničkih jurisdikcija je specijalizovana kako geografski, tako i prema industrijskim sektorima. Na primjer, Holandija se odlikuje u radu sa holding kompanijama, dok Luksemburg favorizuje “administrativne usluge”. Geografska specijalnost Hong Konga je povezivanje sa Britanskim Djevičanskim ostrvima i Tajvanom.

Novi ciljevi

Nalazi istraživanja razbijaju mit o poreskim skloništima kao egzotičnim dalekim ostrvima kod kojih je  teška, ako ne i nemoguća, regulacija. Mnogi ofšor finansijski centri su zapravo visoko razvijene zemlje sa snažnim regulatornim sistemima.

To znači da bi zapravo ciljanje provodničkih OFC-a umjesto „odlivnih“ moglo biti efikasnije u sprečavanju izbjegavanja poreza. Ovo otkriće može pomoći Evropskoj uniji i zvaničnicima OECD-a, koji su povećali pritisak na sprečavanje izbjegavanja plaćanja poreza od izbijanja finansijske krize 2008-2009 (sa skromnim učinkom), pomažući regulatorima da bolje prilagode svoje politike.
Britanski ministar finansija Filip Hamond spekulisao je da bi Velika Britanija mogla postati evropski poreski raj ako EU ne uspije ponuditi dobar ugovor o Bregzitu. Ali, u praksi, sam grad London je već veliki ofšor finansijski centar.

Foto: Odvodni ofšor finansijski centri/CORPNET

Pojašnjenje: Jurisdicije obojene u plavo su bile pod britanskim suverenitetom u prošlosti, ili su još uvijek zavisne od Ujedinjenog Kraljevstva

Od 24 odvodna OFC-a, 18 su trenutno ili su bile u prošlosti zavisne od Velike Britanije, uključujući i velike poreske rajeve kao što su Kajmanska ostrva, Bermudi, Britanska Djevičanska ostrva i Džerzi. Nove teritorije sa niskim ili nikakvim porezima na korporativnu dobit neprestano se pojavljuju kao odvodni OFC-i, ali, kako pokazuje studija, postoji samo nekoliko provodničkih OFC-a.
Rezultati i detalji su dostupni na posebnoj web stranici www.ofcmeter.org

IZVOR: The Conversation