Na današnji dan: Prije 100 godina umro vojvoda Radomir Putnik

Na današnji dan, prije tačno 100 godina, u Nici je umro srpski vojvoda Radomir Putnik, slavni vojskovođa u balkanskim ratovima i u Prvom svjetskom ratu.

vojvoda radomir putnik
Foto: Vojvoda Radomir Putnik/javno vlasništvo

Radomir Putnik rođen je 24. januara 1847. u Kragujevcu, a preminuo je na današnji dan 1917. godine.

Prezime Putnik njegova porodica je dobila u vrijeme kada su se njegovi preci, tačnije pradjed Arsenije, doselili s Kosova u velikoj seobi Srba (1690) u Belu Crkvu.

Kada su njegovog pradjeda, koji je tada imao oko sedam godina, upitali kako se zove, odgovorio je da je on putnik u nepoznatom pravcu. Po oslobođenju Srbije u XIX veku, porodica se iz Austro-Ugarske preselila u Srbiju. Otac Dimitrije je bio učitelj u Kragujevcu.

Radomir Putnik bio je vojnik i vojskovođa srpske vojske punih četrdeset godina. Vojničko zvanje je stekao na Artiljerijskoj školi u Beogradu. Poslije mnogih rasporeda i napredovanja u službi 1903. godine unaprijeđen je u čin generala i postavljen za načelnika Glavnog generalštaba. Godine 1906. bio je prvi put imenovan za ministra vojnog.

vojvoda Radomir Putnik
Foto: Javno vlasništvo

Tokom bitke na Ceru, uz pomoć promućurnog komandanta Druge armije Stepe Stepanovića nanio je Austrougarima veliki poraz. Protivio se srpskoj ofanzivi u pravcu Srema, ali je na pritisak vlade organizovao ofanzivu na neprijateljsku teritoriju. Nakon početnih uspjeha, zbog gomilanja neprijateljskih snaga na Drini, povukao je vojsku i spremio se za novu odbranu Srbije.

Njegova odluka da napusti Beograd i skrati front za vreme Kolubarske bitke je bila presudna, jer je srpska vojska dobila vreme da se oporavi i odmori. Preporođenu srpsku vojsku je poveo u ofanzivu koja je nanijela odlučujući udarac Austrougarima kod Suvobora, nakon čega je austrougarska vojska potisnuta s teritorije Srbije.

Foto: Kralj Petar i vojvoda Putnik u Prilepu 1912. godine / javno vlasništvo

Kada je počela četvrta ofanziva na Srbiju, Putnik je već teško obolio i nije imao mnogo udjela u operativnim odlukama. Ipak, u okolnostima koje su bile veoma nepovoljne po Srbiju, uspio je da organizuje povlačenje srpske vojske preko albanskih i crnogorskih planina, na albansko primorje.

Vojvoda Putnik je, prenosi Riznica srpska, bio od srpskih vojskovođa koji se nisu kitili ordenjem i znamenijem. “Moje su dekoracije ispod mundira” govorio je Putnik, koji ordenje nikada nije nosio.

Teško bolestan, Putnik je stigao u Skadar 6. decembra 1915. godine, a 9. januara 1916. je prebačen na Krf, gde se liječio do septembra iste godine. Sa Krfa je otišao u Nicu da nastavi liječenje…

Teško obolio prenijet je na rukama svojih vojnika preko Albanije. Regent je već počeo da optužuje Vrhovnu komandu, “što je u toku povlačenja prekinula veze sa drugim armijama, uz insinuacije i pretjerivanja kao i uvijek kada vojska nije bila zauzeta operacijama…” Putnik je zatražio da mu se odobri petomjesečno odsustvo za liječenje koje mu je Kralj odobrio. Prebacio se u Italiju, odakle je pošao na liječenje u Nicu. Već 9. decembra 1915. godine zamenjen je.

“Mnogo sam patio i mnogo sam mučen. Ali sve praštam — sve zaboravljam. Samo me boli to što sam sa položaja načelnika štaba Vrhovne komande uklonjen onako, kako ja ni svog rđavog posilnog nisam terao natrag u komandu. Da ni posilnog dobar oficir ne tera od sebe ovako i na ovaj način. A mene, tek mene su oterali kao najgoreg, jer je trebao neko da plati ceh. I to me boli i boleće me do groba”.

Umro je 17. maja 1917. godine u Nici, gdje je kovčeg s njegovim posmrtnim ostacima ostavljen u crkvi na Ruskom groblju. Jedan od srpskih novinara prolazeći sedam godina kasnije tuda zaprepašćeno je pisao: “Veliki vođa naše vojske još uvek leži u crkvenom prozoru i otadžbina ne može još uvijek da se sjeti svog velikog sina kome toliko duguje”. Na to su mu dva francuska generala rekla: Ili ga prenesite u svoju zemlju i sahranite, ili dajte da ga mi Francuzi sahranimo”.

Novembra 1926. godine, više od devet godina od njegove smrti na beogradsku željezničku stanicu stigli su posmrtni ostaci Vojvode Putnika, Stojana Novakovića i Andre Nikolića.

Sahranjen je 7. decembra na Novom groblju uz sve državne i vojne počasti. Tu mu je prilozima mnogobrojnih poštovalaca, podignut veliki spomenik.

“Istorija će, Veliki vojvodo, najbolje reći zasluge koje si stekao za vojsku, i zasluge za oslobođenje i ujedinjenje”,rekao je govornik na sahrani.

IZVOR: Mondo